ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯ ನಡುವಿನ ಆಟ
ವಿಜ್ಞಾನ ಲೋಕದ ದಿಗ್ಗಜ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಅವರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತರ್ಕದ ಅಪ್ರತಿಮ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದ ಅವರೇ, ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ‘ಅಲ್ಕೆಮಿ’ (ಲೋಹಗಳನ್ನು ಬಂಗಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿದ್ಯೆ) ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ನ ಗುಪ್ತ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರು.
“ಓದಿದವರು, ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಎಂದಿಗೂ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತು. ನಾವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದ ಹಾಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದು, ಅವನನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಜೀವಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಏನೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಚಿತ್ರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕೂಪಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರ ಮಾತನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡೋಣ.
Image Source: Godfrey Kneller, Public Domain via Wikimedia Commons
ಒಂದು ಮಾತು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ: “ಓದಿದವರು, ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಎಂದಿಗೂ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.” ನಾವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದ ಹಾಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದು, ಅವನನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತಾರ್ಕಿಕ ಜೀವಿನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಏನೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಚಿತ್ರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕೂಪಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರ ಮಾತನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡೋಣ.
ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರ್ಕ: ನಾವು ಅಂದುಕೊಂಡಷ್ಟು ಸರಳವೇ?
ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಲಿ, ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಸಿರಸಿಯ ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ರೈತರಾಗಲಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ತರಹದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ‘ಅದೃಷ್ಟದ ಟೀಶರ್ಟ್’ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರೈತನು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಹಂಬಲ.
ನಾವು ನಾವು ಯೋಚಿಸುವಷ್ಟು ತಾರ್ಕಿಕ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಾವು ನಂಬಿದ ತಪ್ಪು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಡಿಗ್ರಿ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಭೀತಿ ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಆಟ: ನಾವು ಮೊದಲು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಜೀವಿಗಳು
ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಮೊದಲು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ, ಆಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ತರ್ಕವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆ. ಇದನ್ನೇ ‘Confirmation Bias’ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು. ನಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲು ನಾವು ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು (Data) ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆಯೇ ಹೊರತು, ಸತ್ಯ ಯಾವುದು ಎಂದು ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ.
ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾವಂತರು ತಮ್ಮ ವಿಚಿತ್ರ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತವಿರುತ್ತದೆ, ವಾದ ಮಾಡುವ ಕೌಶಲವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ‘Motivated Reasoning’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಾಣಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಜಾನಪದ ನಂಬಿಕೆ: ಇದು ಬರೀ ಅಜ್ಞಾನವೇ?
ನಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಜಾನಪದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ. “ರಾತ್ರಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗಬೇಡ”, “ಹಳೆಯ ಬಾವಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗಬೇಡ” ಎಂಬಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಿ, ಇವು ಕೇವಲ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ಅವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ‘ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳು’. ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಾಟವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಹೋಗಬಾರದೆಂದು ಹೇಳಲು ‘ದೆವ್ವದ’ ಭಯವನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಾವಿಯ ಬಳಿ ಮಕ್ಕಳು ಬಿದ್ದು ಸಾಯಬಾರದೆಂದು ‘ಅಪಶಕುನ’ ಎನ್ನುವ ಕಥೆ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜದ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಹೀಯಾಳಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿ: ನಂಬಿಕೆಯ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪ
ಹಿಂದೆ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಜ್ಜಿ ಹೇಳಿದ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದು ಅವು WhatsApp ಸಂದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಓದಿದವರು ಸಹ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡದೆ ಮೆಸೇಜ್ಗಳನ್ನು ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವದಂತಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ (Critical Thinking) ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪದವಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಸಮಾಜವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
Image Source: Photo by Aleksandra Sapozhnikova on Unsplash
1. ಏಕೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ?
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು, ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಿತಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ‘ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳು’ (WhatsApp, YouTube, Facebook) ಮಾಹಿತಿ ಹರಡುವ ವೇಗವನ್ನು ಅತೀವವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಮಿದುಳು ತನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬುವ ‘Confirmation Bias’ (ದೃಢೀಕರಣ ಪಕ್ಷಪಾತ) ಎಂಬ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುವುದು. ಪದವಿ ಪಡೆದವರು ಸಹ “ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದವನು” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
2. ವಾಸ್ತವ ಸಂಗತಿಗಳು (Facts)
-
ವೇಗವೇ ಮಾರಕ: ಒಂದು ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿ ಅಥವಾ ವದಂತಿ ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ 6 ಪಟ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ Twitter (X) ನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ ಎಂದು MIT ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.
-
ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಸುರಿಮಳೆ: ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಸಂದೇಶಗಳು WhatsApp ಮೂಲಕ ವಿನಿಮಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ದೃಢೀಕರಿಸದ ಅಥವಾ ತಿರುಚಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
-
ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಶಕ್ತಿ: ನಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ಗಳು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ‘Echo Chamber’ (ನಮ್ಮದೇ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಜಗತ್ತು) ನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.
3. ನೈಜ ಉದಾಹರಣೆಗಳು (Examples)
-
ಆರೋಗ್ಯ ವದಂತಿಗಳು: ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, “ಮನೆಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಕೋವಿಡ್ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬಂತಹ ನೂರಾರು ಸುಳ್ಳು ಸಂದೇಶಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾವಂತ ವರ್ಗದವರಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಡಿದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕರು ಮುಖ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರು.
-
ಹೂಡಿಕೆ ಹಗರಣಗಳು (Investment Scams): ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬರುವ “ಒಂದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹಣ ದುಪ್ಪಟ್ಟು” ಎಂಬಂತಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಇಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರರು ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ವರದಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ.
-
ಸಾಮಾಜಿಕ/ರಾಜಕೀಯ ವದಂತಿಗಳು: ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ದೇಶದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ನಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಗಳೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡುವುದು. ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾವಂತರು ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬಿ, ದ್ವೇಷಪೂರಿತ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
4. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ (Critical Thinking) ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ
-
ಮಾಹಿತಿಯ ಅತಿಯಾದ ಹರಿವು (Information Overload): ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಮಯದ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಓದುವ ಮುನ್ನವೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.
-
ಗುಂಪು ಪ್ರಭಾವ (Social Proof): “ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದವರು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ನಿಜ ಇರಬಹುದು” ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪದವಿಗಳು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ. ನಾವು ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬಟನ್ ಒತ್ತುವ ಮುನ್ನ “ಈ ಮಾಹಿತಿ ನಿಜವೇ?”, “ಇದರ ಮೂಲ ಯಾವುದು?” ಎಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಆಲೋಚಿಸುವುದು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ನಾವು ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು.
ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ
ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ಗ್ಲೌಸ್ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದಡ್ಡರಲ್ಲ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಏಕೆಂದರೆ, ಆಟದಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭದ್ರತೆ ನೀಡುವ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ; ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕುವಾಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯವನ್ನೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿ.
ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅನೇಕ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
-
ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್: ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಟನ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ಅಲ್ಕೆಮಿ’ (ಲೋಹಗಳನ್ನು ಬಂಗಾರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ನಂಬಿಕೆ) ಮತ್ತು ಬೈಬಲ್ನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು.
-
ಲೈನಸ್ ಪಾಲಿಂಗ್: ಎರಡು ಬಾರಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ (ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ), ಪಾಲಿಂಗ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಟಮಿನ್-ಸಿ ಸೇವನೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.
-
ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಕಾನನ್ ಡಾಯ್ಲ್: ಶರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್ ಎಂಬ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಇವರೇ, ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಪಿರಿಚುವಲಿಸಂ’ (ಆತ್ಮಗಳ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕ) ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ‘ಫೇರಿ’ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರು.
ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ನಾಯಕರು
-
ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್: ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಿದ ಇವರು, ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವ ಬದಲಿಗೆ, ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರು.
Image Source: via Wikimedia Commons
- ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು: ಭಾರತ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಡರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಇಒಗಳು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಹಣಕಾಸು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ, ಕಚೇರಿ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ‘ವಾಸ್ತು’ ಅಥವಾ ‘ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ’ದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
-
ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು: ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು (biometric and performance data) ಬಳಸುವ ಅನೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು, ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅದೃಷ್ಟದ ಆಚರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು (numerology) ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಇಂತಹ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಅಂದರೆ ಏನು?
ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಒಂದು ಸತ್ಯವಿದೆ: ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೇವಲ ತರ್ಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಯಂತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಭಯವಿದೆ, ಭರವಸೆಯಿದೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿದೆ, ಕುಟುಂಬದ ಒತ್ತಡವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ನಾವು ಬದುಕಬೇಕು. ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಎಂದರೆ “ನನಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಗೊತ್ತು” ಎನ್ನುವುದು ಅಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, “ನಾನು ತಪ್ಪಿರಬಹುದು, ನಾನು ನಂಬಿದ ವಿಷಯ ಸತ್ಯವಾಗಿಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು” ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುರಿ. ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯವೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬದುಕಬಹುದು. ನಾವು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಗುಲಾಮರಾಗದೆ, ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಅರಿತು ಬದುಕಲು ಕಲಿತರೆ, ಆಗ ನಿಜವಾದ ‘ಅಚ್ಛೇ ದಿನ್’ (ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನಗಳು) ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಶಿಕ್ಷಣವು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಹಂಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿಸದೆ, ವಿನಯವಂತರನ್ನಾಗಿಸಲಿ.
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು (References):
-
ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಗಳು: ದೃಢೀಕರಣ ಪಕ್ಷಪಾತ (Confirmation Bias) ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಿತ ತಾರ್ಕಿಕತೆ (Motivated Reasoning) ಕುರಿತಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು.
-
ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ: MIT (Massachusetts Institute of Technology) ನಡೆಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿ.
-
ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ: ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್, ಲೈನಸ್ ಪಾಲಿಂಗ್, ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಕಾನನ್ ಡಾಯ್ಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಜಾಬ್ಸ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ದಾಖಲೆಗಳು.
Disclaimer:
-
ಲೇಖನದ ವಿಷಯ: ಈ ಲೇಖನವು ಮಾನವ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ, ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಜಾನಪದ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮಾನವ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಈ ಲೇಖನದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸತ್ಯಾಂಶಗಳು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ. ಓದುಗರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ.
-
ಚಿತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಆಯಾ ಮೂಲಗಳ (Wikimedia Commons ಮತ್ತು Unsplash) ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವು ಆಯಾ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ನಾವು ಯಾವುದೇ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
