Social Protest: 1986ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘರ್ಷಣೆ, ಜಾಗತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ದಂಗೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ
ಒಂದು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ಕರಾಳ ಮುಖವನ್ನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ನಂಬಿಕೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮಾನವನ್ನು ಇಡೀ ಊರಿನ ಮಧ್ಯೆ ಹರಾಜು ಹಾಕುವಾಗ ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮೌನ ಎಂತಹ ಭೀಕರ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?
ಇವತ್ತಿನ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಭ್ರಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮಲೆನಾಡಿನ ದಟ್ಟ ಕಾನನದ ನಡುವೆ ಅಡಗಿರುವ ಆ ಕಹಿ ಸತ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅಂದರೆ ಒಂಬತ್ತೂನೂರ ಎಂಬತ್ತಾರರ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿನ ಆ ಕಡು ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಚಾರಿಕ ಲೋಕವನ್ನೇ ನಡುಗಿಸಿದ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಿರುಗಾಳಿಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಆ ಭೀಕರ ಘಟನೆಯ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವ ನೈಜ ಇತಿಹಾಸ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ರೇಣುಕಾಂಬೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದಟ್ಟ ಕಾನನದ ಮಧ್ಯೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ನಿಂತಿರುವ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕದಂಬರ ಕಾಲದ ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಪ್ರಕೃತಿ ರಮಣೀಯವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ರೇಣುಕಾಂಬೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಭಕ್ತರು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಸುತ್ತಲೂ ಹರಿಯುವ ವರದಾ ನದಿಯ ಶಾಂತ ಜುಳುಜುಳು ಸದ್ದು ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಾತ್ವಿಕ ಗಾಳಿ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಈ ಜಾಗವನ್ನು ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಲೋಕದಂತೆ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂದು ಇದೇ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಬೆಟ್ಟವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮಗೌರವದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಚಾರಿಕ ಲೋಕವೇ ಅಂದು ಈ ನೆಲದ ಪರವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ನೈಜ ಸತ್ಯಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಆಯಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ ನಾವು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ ಆಚರಣೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆ
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ’ ಎಂಬ ಆಚರಣೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರೇಣುಕಾ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ಪತಿ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿಯ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ತನ್ನ ಮಾನ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟ ಕಾನನದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು.
ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಕಷ್ಟ-ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳು ದೂರವಾಗಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೋ ಬಂದಿರುವ ಕಾಯಿಲೆ ವಾಸಿಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಮಳೆ ಬಾರದೆ ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಬೆಳೆ ಬದುಕಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಗೆ ಹರಕೆ ಹೊರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಹರಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿರುವ ವರದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮೈಮೇಲೆ ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಆ ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಿತ್ತು.
ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಹರಕೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೂಲೂಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಘನತೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿತ್ತು. ದೇವಿಯ ಶಾಪದ ಭಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅಸಹಾಯಕ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ಪ್ರಗತಿಪರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರಲಾರಂಭಿಸಿತು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆಯಾಮಗಳು
ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದ ಜನರಲ್ಲಿ “ದೇವಿಯ ಶಾಪ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ”, “ಊರಿಗೆ ಕಂಟಕ ಬರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಭಯವನ್ನು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಬಿತ್ತಲಾಗಿತ್ತು.
ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಭಯ ಆಧಾರಿತ ಶರಣಾಗತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಳವಾದ ಭಯವೇ ಅಸಹಾಯಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮುಜುಗರವನ್ನು ಮೀರಿ ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸಮಾಜದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವರ್ಗಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ವರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮದ ಮುಖವಾಡದ ಹಿಂದೆ ಬಡ ವರ್ಗದವರ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆಯ ತಂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಜಾಗತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಗ್ನ ಆರಾಧನೆ
ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಅಥವಾ ನಗ್ನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಕೇವಲ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇಂತಹ ಹತ್ತಾರು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಆರಾಧನೆ, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗ್ನತೆಯನ್ನು ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೆನೆರಾಲಿಯಾ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಮೈಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗ್ನರಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಏಡನ್ ತೋಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಆದಿ ಮಾನವರಾದ ಆಡಮ್ ಮತ್ತು ಈವ್ ಅವರ ಮೂಲ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಅವರು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಆಫ್ರಿಕಾದ ಹಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬಾರದಿದ್ದಾಗ, ಭೂಮಿತಾಯಿಯನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಅಥವಾ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ವಸ್ತ್ರರಹಿತ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಲೌಕಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ದಿಗಂಬರ ಪಂಥ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಅಖಾಡಗಳ ನಾಗಾ ಸಾಧುಗಳು ಇವತ್ತಿಗೂ ವಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗದ ಕಠಿಣ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದು.
ಆದರೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಆಚರಣೆಗೂ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆ ಅದು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಅಥವಾ ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಶೋಷಣೆಯ ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.
1986ರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರ
ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಒಂಬತ್ತೂನೂರ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು, ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿಂತಕರು, ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವಂತ ಮಹಿಳಾ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು.
ಈ ಹೋರಾಟದ ತೀವ್ರತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವೂ ಈ ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಒಂಬತ್ತೂನೂರ ಎಂಬತ್ತಾರರ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸರ್ಕಾರ ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ದೊಡ್ಡ ಪಡೆಯನ್ನೇ ನಿಯೋಜಿಸಿತ್ತು.
ನಗ್ನವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡಿಸಿ ಅವರ ಮಾನ ಕಾಯಲು ಹೋರಾಟಗಾರರು ವರದಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಬಳಿ ಕಾವಲು ನಿಂತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಶತಶತಮಾನಗಳ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಅಲ್ಲಿನ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಭಕ್ತರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳ ಗುಂಪು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲೆ ತಿರುಗಿಬಿದ್ದಿತು.
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ದಂಗೆ ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಆವೇಶ
ಅಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವಂತೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವಹಾನಿ ಅಥವಾ ಕೊಲೆಗಳು ಸಂಭವಿಸದಿದ್ದರೂ, ಭೀಕರ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ದಂಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಸಭ್ಯನಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ಮನುಷ್ಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾದಾಗ, ಅವನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗುಂಪು ಮಾನಸಿಕತೆ ಅಥವಾ ಸಮೂಹ ಆವೇಶ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ದಂಗೆಯಲ್ಲೂ ಇದೇ ನಡೆದಿತ್ತು. ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಆವೇಶದ ಕಿಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರನ್ನು ಕಾನೂನನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಆವೇಶಭರಿತ ಗುಂಪು ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ದೊಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿತು.
ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕೈಮೀರಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕಿ, ಅಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೂರಿದ ಆ ದಿನ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಯಿತು. ದಿನನಿತ್ಯ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಅಂದು ಆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಸಮಾಜದ ಕ್ರೂರ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.
ಡಾ. ಯು. ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರ ವೈಚಾರಿಕ ಬರಹ
ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಈ ಘಟನೆ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ ವಲಯವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸಿತು. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಲೇಖಕನೂ ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ನೊಂದುಕೊಂಡನು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಡಾ. ಯು. ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ‘ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆ ಯಾಕೆ ಕೂಡದು?’ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆದರು.
ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು ತಮ್ಮ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅದರ ಹಿಂದಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಾವಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರು. ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕುವ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅವನತಿಯ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಬಲವಂತದ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಕಾಯ್ದೆಗಳಿಂದ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಢನಂಬಿಕೆಯ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮೂಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಪಿಡುಗುಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.
ಚನ್ನವೀರಪ್ಪ ತನಿಖಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿಷೇಧ
ಈ ಭೀಕರ ಘಟನೆಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರವು ತಕ್ಷಣವೇ ಚನ್ನವೀರಪ್ಪ ತನಿಖಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. ಈ ಆಯೋಗವು ಇಡೀ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸುದೀರ್ಘ ವರದಿ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು.
ಈ ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಬೆತ್ತಲೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವೈಚಾರಿಕ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳ ಫಲವಾಗಿ, ತದನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅನಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿ ಇತಿಹಾಸದ ಕತ್ತಲೆಯ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಹೋಯಿತು.
ಇಂದಿನ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪಾಠ
ಇವತ್ತು ನಾವು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಂತಹದೊಂದು ಕರಾಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕುರುಹೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಿದೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆ, ಒಂಬತ್ತೂನೂರ ಎಂಬತ್ತಾರರ ಆ ಚಳವಳಿ ಇವತ್ತಿನ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಘಟನೆಯಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ಸಮೂಹ ಆವೇಶ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಮಾನಸಿಕತೆ ನಮ್ಮ ತಲೆಗೇರಿದಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನೇ ಮರೆತು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲೆವು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ತಳ್ಳಿ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದೇ ನಾವು ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯ ಆ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಕಲಿಯಬೇಕಾದ ಅಂತಿಮ ಪಾಠವಾಗಿದೆ.
References:
-
Media Reports: 1986ರ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ (ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ) ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು.
-
Literature: ಡಾ. ಯು. ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಅವರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು.
-
Global History: ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾಗತಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳು (Ritual Nudity Studies).
Disclaimer
ಈ ಲೇಖನವು 1986ರಲ್ಲಿ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ, ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವುದು ನಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಆಯೋಗದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಈ ಬರಹ ಹೊಂದಿದೆ.
Images: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಘಟನೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಷಯದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಓದುಗರ ಕಲ್ಪನೆಗಾಗಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
