Mob Mentality: ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದಾಗ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿರುವ ಮನುಷ್ಯ, ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರನಾಗುವುದೇಕೆ?

ಜನಸಮೂಹದ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ವಾಸ್ತವತೆ

ಶಿರಸಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿತು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಪಟ್ಟಣ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಹಸಿರು ಅರಣ್ಯ, ನಿಧಾನ ಜೀವನ, ಪರಿಚಿತ ಮುಖಗಳು. ಆದರೆ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪಟ್ಟಣ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು, ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಿಗರಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಜನಸಂದಣಿಯ ನಡುವೆಯೂ ಜಾತ್ರೆ ಬಹುತೇಕ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆಡಳಿತದ ಯಶಸ್ಸು. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ: ಜನರು ಗುಂಪಾಗಿ ಸೇರಿದಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಸುರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆಯೇ?

ಜನಸಮೂಹದ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ: “Mob Mentality” ಎಂದರೇನು?

ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ, ಜಾತ್ರೆಗಳು, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಂತಹ ಜನಸಂದಣಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು “Mob Mentality” ಅಥವಾ “Crowd Psychology” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಇದ್ದಾಗ ಆತ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಆತ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು (React) ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಮಾರು 130 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಗುಸ್ತಾವ್ ಲೆ ಬೋನ್ (Gustave Le Bon) ಒಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು.

ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತಾನೊಬ್ಬನೇ ಜವಾಬ್ದಾರನಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು “Loss of Individual Responsibility” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕಸ ಎಸೆಯಲು ಹಿಂಜರಿಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ನಡುವೆ ಅದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಬಹುದು; ಏಕೆಂದರೆ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ನಾವು ನಮ್ಮನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೈತಿಕ ಸಂಕೋಲೆಗಳು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಮನಸ್ಥಿತಿ.

ಗುಂಪು ಏಕೆ ಭಯಾನಕ? – ಸಾಂಘಿಕ ಆತಂಕ

ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ನಾಯಕ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಆ ಗುಂಪಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಅಲೆಗಳಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಕೂಗಿದರೆ ಸಾಕು, ಇಡೀ ಗುಂಪು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಓಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಇಂತಹ ಜನಸಂದಣಿಯು ಒಂದು ‘ಡೆತ್ ಟ್ರಾಪ್’ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಗುಂಪಿನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ದುರಂತಗಳ ಕರಾಳ ಇತಿಹಾಸ

ಜನಸಮೂಹದ ಅವಿವೇಕದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದುರಂತಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ, ಇವು ಗುಂಪು ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಭಯಾನಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ:

• ಬೆಂಗಳೂರು ಆರ್.ಸಿ.ಬಿ (RCB) ಸಂಭ್ರಮದ ದುರಂತ (2025): 2025ರ ಜೂನ್ 4ರಂದು ನಡೆದ ಘಟನೆಯು ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಭ್ರಮವೊಂದು ಹೇಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ದುರಂತಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು ತಂಡವು ಐಪಿಎಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಎಂ. ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಹೊರಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಜಮಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಉಚಿತ ಪಾಸ್‌ಗಳ ಗೊಂದಲದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳ ಬಳಿ ಜನರು ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾದ ಕಾಲ್ತುಳಿತದಲ್ಲಿ 11 ಜನರು ಮೃತಪಟ್ಟು, 56ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಇದು ಗುಂಪು ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಭೀಕರ ರೂಪ; ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಉಳಿದವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಉಸಿರಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.

• ಮಂಗಳೂರು ಕೋಮು ಗಲಭೆಗಳು (ಕರ್ನಾಟಕ): ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿವಿಧ ಕೋಮು ದಂಗೆಗಳು ಗುಂಪು ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಉಗ್ರ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳು ವದಂತಿಗಳು ಗುಂಪನ್ನು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ನೆರೆಯವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೂ, ಗುಂಪಿನ ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕ್ರೂರನಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.

• ಕಾವೇರಿ ಗಲಭೆ (2016 – ಬೆಂಗಳೂರು): ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಗುಂಪು ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ. ನೂರಾರು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು, ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿ ಲೂಟಿ ಮಾಡುವುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗುಂಪಿನ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಇದು ‘ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ’ಯ ಹೋರಾಟವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿ ಅಮಾನವೀಯ ಕೃತ್ಯಗಳು ನಡೆದವು.

• ಮುಂಬೈ ಎಲ್ಫಿನ್‍ಸ್ಟನ್ ದುರಂತ (2017): ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವದಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಲ್ತುಳಿತ ಉಂಟಾಗಿ 23 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಜನರು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಬದಲು ಕೇವಲ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಸಾವುಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.

• ಕುಂಭಮೇಳದ ಕಾಲ್ತುಳಿತಗಳು: ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾಗಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಣ್ಣ ಲೋಪವೂ ನೂರಾರು ಜೀವಗಳನ್ನು ಬಲಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಗುಂಪು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಬಲಿಪಶುವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಜನ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ? – ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೋನ

ಮನುಷ್ಯ ಮೂಲತಃ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವಿ. ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು, ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಭದ್ರತೆ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ‘ಸ್ಟೇಟಸ್ ಸಿಂಬಲ್’ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಭಕ್ತಿಯೋ ಅಥವಾ ಉತ್ಸಾಹವೋ, ಅದು ಅತಿಯಾದಾಗ ವಿವೇಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಜನರು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುವಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದರ ಆಳವಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

• ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಹುಡುಕಾಟ (Sense of Belonging): ಮಾನವನ ಮೂಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದು. ಶಿರಸಿಯ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಸೇರುವುದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರಣಕ್ಕಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ. ನಾವು ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾದಾಗ “ನಾನು” ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಿ “ನಾವು” ಎಂಬ ಭದ್ರತೆಯ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

• ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಭ್ರಮದ ಮೌಲ್ಯ (Shared Experience): ಹಬ್ಬದ ಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂದಣಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಖುಷಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಕೂಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವಾಗ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಭ್ರಮವು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

• ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ (Status and Validation): ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ‘ಸ್ಟೇಟಸ್ ಸಿಂಬಲ್’ ಆಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ “ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದೆ” ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತುಡಿತವೂ ಜನರನ್ನು ಗುಂಪಿನತ್ತ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

• ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆ (Security in Numbers): ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಗುಂಪು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

• ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಎಂಬುದು ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು, ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ‘ಸೋಷಿಯಲ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್’ ಕೇಂದ್ರಗಳು.

ಭಯ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕತೆ

ಭಯವು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುವ ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಕಿರುಚಿದಾಗ ಅಥವಾ ಓಡಿದಾಗ, ಆ ಆತಂಕವು ತರ್ಕಬದ್ಧ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದೆಯೇ ಇಡೀ ಗುಂಪನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು “ಸಾಮೂಹಿಕ ಹಿಸ್ಟೀರಿಯಾ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮನುಷ್ಯ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಯವು ವದಂತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಂಸೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಭಯ ಆವರಿಸಿದಾಗ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಭಯವು ತಾರ್ಕಿಕ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ತರ್ಕವು ಸಾಯುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಹಿಂಸೆಯು ಜನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೊಬೈಲ್ ಯುಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆತಂಕ

ಇಂದಿನ ಮೊಬೈಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ‘Bystander Effect’ ಅಥವಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪರಿಣಾಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನರು ಅಪಘಾತ ಅಥವಾ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಬದಲು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. “ಯಾರಾದರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನುಂಗಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದು ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ.

ವಿವೇಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ

ಶಿರಸಿಯ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಮಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತವೆ: ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂದಣಿಯೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿಸ್ತು, ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಇದ್ದಾಗ ಒಳ್ಳೆಯವನಾಗಿರುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ನಿಜವಾದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ನಾವು ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ವಿವೇಕವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ನೀವು ಯಾವುದೇ ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ, ಗುಂಪಿನ ಅಲೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗದೆ ನಿಮ್ಮ ವಿವೇಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಅದುವೇ ಈ ದುರಂತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ. ನಾಗರಿಕತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗಿರುವವನ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂವೇದನೆಯೂ ಹೌದು.

References:

1. ಗುಸ್ತಾವ್ ಲೆ ಬೋನ್ (Gustave Le Bon): ದಿ ಕ್ರೌಡ್: ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದಿ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮೈಂಡ್ (ಇದು ಜನಸಮೂಹದ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮೂಲಭೂತ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ).

2. ಫಿಲಿಪ್ ಜಿಂಬಾರ್ಡೊ (Philip Zimbardo): ದಿ ಲೂಸಿಫರ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ (ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕ್ರೂರನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಪುಸ್ತಕ).

3. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (KSDMA): ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳು, ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು.

4. ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು: 2025ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆರ್.ಸಿ.ಬಿ (RCB) ಸಂಭ್ರಮದ ಸಂದರ್ಭದ ಜನಸಂದಣಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಎಲ್ಫಿನ್‍ಸ್ಟನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳ (ಉದಾ: ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಅಥವಾ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ) ವರದಿಗಳು.

Disclaimer: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಘಟನೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಘಟನೆಯ ಆಳವಾದ ಕಾನೂನು ತನಿಖೆಯು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

Image Disclaimer: ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿವೆ (Representative Images). ಆಯಾ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಜವಾದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಓದುಗರು ಅಧಿಕೃತ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ (Copyright) ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಾಲೀಕರು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು